Hoe herken je de leugenaar?
19 mei 2022 

Hoe herken je de leugenaar?

Hi,

Ik neem je vandaag graag mee op een vorm van mindset die we allen herkennen.
Laten we bij het begin beginnen.

Met hoeveel mensen heb je vandaag gesproken? 

Een minder prettig idee, maar de kans is groot dat de meesten van hen tegen je hebben gelogen - en dat ze het meer dan eens hebben gedaan. Het is een moeilijk en lastig feit om te accepteren, maar zelfs je beste vrienden en collega's liegen regelmatig tegen je.

Ik neem je mee op een aantal voorbeelden zodat je hier direct een inzage in krijgt.

Gisteren was ik aanwezig bij een rechtszaak die gevoerd werd tegen aan aanbieder van kantoorruimte die onder onjuiste gegevens had getracht een langjarig contract te realiseren. Toen het ontdekt werd, ging de betreffende organisatie in verweer en liet zich adviseren door een kundige jurist. Een strijd via de email volgde, die uiteindelijk samenkwam in de prachtige nieuwe rechtbank van Amsterdam. Omringd door marmer en architectonische hoogstanden troffen de partijen elkaar.

Bijzonder, de partij die de onjuistheden was gestart groette de eiseres niet, terwijl de advocaat van deze partij met vleiende woorden en een luchtig gesprek de sfeer trachtte te bepalen. Het was direct duidelijk dat de eisende partij onzeker was en de advocaat klaar was om onjuistheden te gaan uitdelen.

Ik keek en luisterde ernaar en herinnerde me de onderzoeken van de psycholoog Robert Feldman die gedurende een decennia liegen heeft bestudeerd en zijn onderzoek gaf mij verrassende conclusies die me nu te binnen schoten. Zoals het feit dat 60% van de mensen liegt tijdens een normaal gesprek van 10 minuten. En dat niet alleen, dat men gemiddeld twee tot drie leugens in die korte tijdspanne produceert.

Belangrijk om te weten hoe je dit kunt herkennen?

Want weet je wat het meest bijzondere is? Dat de meeste mensen zich niet eens alle leugens die ze hebben verteld realiseren, totdat ze ernaar gevraagd worden.

Waarom liegen mensen? 

Het lijkt logisch, dat doet men om sympathieker, vriendelijker en competenter over te komen. Het maakt niet uit of het door mannen of vrouwen geuit wordt, maar we liegen om verschillende redenen. "Vrouwen laten zich verleiden tot het vertellen van een leugentje om de ander een goed gevoel over zichzelf te geven, terwijl mannen vaker liegen om zichzelf beter te profileren".

Dat was exact wat ik gisteren in de rechtbank zag gebeuren.

Zonder blikken of blozen werden feiten verdraaid en onjuistheden als de waarheid naar voren gebracht. Ik moest denken aan een uitspraak van Mark Twain toen ik daarnaar luisterde: "Een man is nooit eerlijker dan wanneer hij erkent dat hij een leugenaar is."

De rechter leek het te begrijpen, dat dit niet in orde was, ze had absoluut begrip voor de eisende partij en vroeg om een oplossing tussen partijen. In haar loopbaan was ze beslist een expert geworden in het herkennen van leugenaars. En toch wist ik dat we allen de neiging hebben om zelfs als we de leugenaar herkennen, we het voor onszelf gaan verzachten.

Waarom is dat? 

Dat komt omdat we onszelf schuldig voelen, het geeft ons een gevoel van achterdocht ervaren, en dat geeft ons een onplezierige sensatie. Zeker wanneer dit gebeurt in een professionele omgeving zoals de rechtbank.

Gelukkig bleek dat de rechter door de wol geverfd was, ze gebruik kon maken van een nauwkeurige beoordeling en had een helder inzicht in de waarheidsgetrouwheid van de ogenschijnlijk vriendelijk ogende advocaat. Ook ik keek ernaar met de ogen van een professional omdat ik de tekens zo duidelijk herkende.

Ik deel ze graag met je, zodat ook jij er jouw voordeel mee kunt doen en de leugenaar kunt herkennen.

Wat zijn de kenmerken waaraan je kunt zien dat iemand niet de waarheid vertelt?

Ten eerste, ze bedekken vaak hun mond.

Een dwalende hand op of rondom de mond of zelfs een aanraking van de lippen laat ons zien wat er onbewust gebeurt. Hun onbewuste lichaamstaal is namelijk een duidelijke afsluiting van communicatie.

Want wat gebeurt er? 

Als mensen niet de (hele of halve) waarheid willen vertellen, bedekken ze instinctief hun kwetsbare lichaamsdelen, zoals hun hoofd, nek of buik. Heel logisch eigenlijk, want niet de waarheid vertellen geeft hen het gevoel blootgesteld, kwetsbaar en open voor aanvallen te zijn. Bij een advocaat zoals deze oudere man waren deze kenmerken wat minder goed zichtbaar, maar desalniettemin waren ze duidelijk kenbaar. Zijn hand gleed, terwijl hij zijn producties voorlas, voortdurend over zijn mondhoeken en kin.

Ik help je verder op weg zodat ook jij degenen gaat herkennen die het niet zo nauw nemen met de waarheid.

Wat doen leugenaars nog meer? 

Ze blijven zichzelf herhalen en storten de details over je uit. Ze vullen hun leugen bij wijze van spreken alsmaar aan.

Waarom ze dat doen?

Omdat ze een hekel hebben aan stilte, dus vullen ze die op door meer te praten dan nodig is om je te overtuigen. En je meer informatie te geven dan nodig was.

De advocaat van de eiseres noemde dat “zand in de wielen strooien”. Het was duidelijk wat ze daarmee bedoelde. Want let maar eens op, als je stil blijft als ze hun verhaal doen, dan zal de leugenaar steeds meer toevoegen aan het verhaal om je te overtuigen van hun gelijk. Terwijl ik naar de grijze krullen keek, was duidelijk dat de advocaat zijn zinnen bleek te herhalen zodat hij zijn gedachten kon ordenen.

Ik glimlachte want ik wist dat hij dit deed om zich voor te bereiden op een ontsnapping.

Wat de rechter als oplossing aanbood beviel hem niet, en ik zag dat terug in zijn houding. Hij draaide zijn bovenlichaam richting de deur (de uitgang) en de eerdere ontspannen houding veranderde in een meer rechterop zittende pose. Hij was klaar om te ontsnappen.

Terwijl ik naar zijn gespannen rug keek, en naar die van zijn cliënt die helaas geen oplossing kon bieden omdat hij daar niet toe gemachtigd was, bleek duidelijk dat hun woorden en lichaamstaal niet overeen kwamen.

Wij weten en beseffen dat het mogelijk is woorden te gebruiken die niet kloppen of onjuist zijn, maar ons lichaam reageert daar anders op. Dat beseft namelijk wel heel goed wat de waarheid is. Ik keek naar de rechter en vroeg me af of zij het ook herkende: Het verschil tussen de lichaamshouding en de woorden die aangaven dat er geen contact geweest was.

De advocaat van de eiseres schudde haar hoofd en gaf aan dat er wel degelijk een voorbereidend telefoongesprek gevoerd was.  De wijze waarop de man met de grijze krullen zijn hoofd boog gaf aan dat hij besefte dat hij nu even niet moest reageren, zijn handgebaren en lichaamshouding hadden zijn onwaarheid al aangegeven. Wat ik daarna zelfs aan de achterkant van zijn rug kon zien onder zijn grijze jasje, was dat ook zijn ademhaling veranderde.

Het is bekend dat mensen reflexmatig zwaarder gaan ademen als ze liegen, simpelweg omdat liegen veranderingen in de hartslag en de bloedstroom veroorzaakt. Is het je weleens opgevallen dat mensen dan ook vaker slikken of iets te drinken nemen? Dat komt omdat het lichaam reageert op liegen door de slijmvliezen in de mond uit te drogen.

Hij draaide zijn gezicht, nadat hij water had gedronken, waardoor ik goed zicht kreeg op zijn oogbewegingen. Daardoor kon ik goed zien dat de patronen van zijn oogbewegingen veranderden. Zijn ogen gleden naar een andere richting, hij begon actief in zijn papieren te bladeren en keek strak naar beneden terwijl hij bleef hameren op wat hij vond dat billijk en gewenst was en waarom hij dat vond. De veranderde richting van kijken is ook een duidelijk waarneembare aanwijzing voor liegen.

Slotsom

Tenslotte kwam het tot een slotsom toen de rechter aangaf dat de partijen er samen een oplossing voor moesten realiseren, het werd anders een veel te ingewikkelde zaak. Die voor cliënten veel te kostbaar was, en alleen de juristen verder zou helpen.

Zijn mondhoeken vertrokken in een grimas als duidelijke bevestiging van de kosten die hij zou doorbelasten, en waarvan hij de factuur al voor zich zag.  Ik wist dat ik er nu op kon wachten wat zich nu kenbaar zou maken. En jawel, daar was het al.

De uithaal, zonder duidelijke reden. 

De vijandigheid groeide en de blik verhardde, hij keek naar de rechter, zonder te knipperen en uitte opnieuw zijn eis en beweegredenen. Opnieuw een poging om duidelijk te maken dat hij de waarheid sprak. Helaas.

Ik keek naar zijn bewegende handen en naar die van zijn client, die alsmaar over het blad heen en weer schoven als teken van nerveuze energie. Uiteraard was deze advocaat doorgewinterd en had goed geoefend, maar ik zag zijn hand naar zijn haar verdwijnen en met gespreide vingers door zijn krullen gaan.

Aan het haar zitten, aan de oren, of met de vingers of voeten tikken zijn, het schudden met de kuiten: allemaal uitingen van de energie die geuit wordt wanneer er geen contact is met de waarheid. Uiteraard geldt dit niet wanneer men al enorm nerveus is van nature, of zoals ik altijd op spanning sta door ADHD. Maar ook dan geeft het vaak uiting aan wat het lichaam aangeeft: het maakt zich klaar om te vluchten.

Dat deden we dan ook.

De zitting werd beëindigd en de partijen dienden contact met elkaar op te nemen om tot een overeenstemming te komen.

Ik houd je op de hoogte van de uitslag en hoop dat je deze tips kunt gebruiken bij jouw volgende gesprekken of afspraken.

Laat je me weten wat je van dit artikel vond?

Dank je, want ik heb jouw mening nodig om te blijven leren! Vergeet je niet op onze nieuwsbrief te abonneren, dan ontvang je iedere week nieuwe artikelen, informatie, blogs of waardevolle kennis.

Claudia van Haeften

Reactie plaatsen